Wybrany najlepszy reportaż 2025 roku

Gala finałowa 17. edycji Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego odbyła się w Nowym Teatrze w Warszawie, gdzie ogłoszono zwycięzcę tegorocznego konkursu. Laureatem został reportaż Peter'a Pomerantseva pt. „Propagandysta, który przechytrzył Hitlera. Jak wygrać wojnę informacyjną" w polskim przekładzie Aleksandry Paszkowskiej, wydany przez Wydawnictwo Krytyki Politycznej. Na konkurs wpłynęło 137 zgłoszeń z całego świata, z czego 96 pozycji powstało w języku polskim, a 41 to przekłady z 11 różnych języków obcych.

Udział w tegorocznej edycji konkursu na przyznanie Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego pokazuje skalę zainteresowania literaturą reporterską nie tylko wśród polskich twórców, ale także międzynarodową amplitudę konkursu. Wśród 41 tłumaczeń dominowały pozycje z angielskiego – aż 24 tytuły – ale do konkursu wpłynęły także książki przetłumaczone z francuskiego, hiszpańskiego i ukraińskiego (po trzy każdy), włoskiego (dwie), a także z arabskiego, hebrajskiego, niderlandzkiego, norweskiego, słowackiego i szwedzkiego (po jednej). Reportaże wydali autorzy reprezentujący 35 wydawnictw, trzy pozycje wydano nakładem własnym.

Przedsięwzięcie od 17 lat organizuje wspólnie miasto Warszawa i Gazeta Wyborcza, tworząc platformę dla autorów, autorek, tłumaczy i wydawców zajmujących się literaturą faktu. Nagroda ma szczególne znaczenie dla stolicy, gdyż Ryszard Kapuściński, wybitny reporter, dziennikarz, publicysta i poeta, przez ponad 60 lat swojego życia mieszkał w Warszawie i pozostał najczęściej tłumaczonym polskim autorem w świecie – oprócz Stanisława Lema i Olgi Tokarczuk.

„Ryszard Kapuściński zawsze będzie miał szczególne znaczenie dla Warszawy, a także poprzez tę Nagrodę chcemy przypominać o jego dorobku i pokazujemy, jak silnie był związany z naszym miastem"

– powiedziała podczas gali Aldona Machnowska-Góra, zastępczyni prezydenta m.st. Warszawy.

Jury w trzystopniowym procesie wyłoniło pięć najlepszych reportaży 2025 roku, które znalazły się w finale konkursu. Obok zwycięzcy Peter'a Pomerantseva, finaliści to: Kasper Bajon z książką „Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle" (Wydawnictwo Czarne), Anna Bikont z „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów" (Wydawnictwo Czarne), Emily Carrington z „Nasz mały sekret" w przekładzie Wojciecha Jędraka (Wydawnictwo timof comics) oraz Joanna Czeczott z „Cisza nad stepem. Kazachstan i pamięć o Rosji" (Wydawnictwo Czarne).

Przewodnicząca jury Ludwika Włodek uzasadniła wybór zwycięzcy w laudacji, podkreślając wyjątkowe walory reportażu Pomerantseva:

„Ten reportaż – przetłumaczony żywą polszczyzną przez Aleksandrę Paszkowską – łączy znakomity warsztat literacki i precyzję w opisywaniu faktów z filozoficznym oddechem, poczuciem humoru i finezją. Jest szczery, ale nie cyniczny, mądry, ale nie przeładowany faktami. Przeraża, ale także daje nadzieję. Tego właśnie oczekujemy od literatury i Peter Pomerantsev spełnił nasze oczekiwania z nawiązką"

. W skład jury weszli: Ludwika Włodek (przewodnicząca), Søren Gauger, Łukasz Grzymisławski, Elżbieta Sawicka i Katarzyna Surmiak-Domańska, a funkcję sekretarzynki jury pełniła Maria Krawczyk.

Do Warszawy na galę finałową przyjechali zagraniczni uczestnicy konkursu – Emily Carrington z Kanady oraz Peter Pomerantsev, który aktualnie dzieli swój czas między Waszyngton, Londyn i Kijów. Towarzyszyli im polscy autorzy nominowani: Kasper Bajon, Anna Bikont i Joanna Czeczott. Na gali pojawili się również tłumacze ich prac – Aleksandra Paszkowska i Wojciech Jędrak.

Nagrody finansowe przyznane przez jury były znaczące i zróżnicowane w zależności od osiągnięcia oraz roli twórcy w procesie publikacji. Autor najlepszej książki reporterskiej, którym okazał się Peter Pomerantsev, otrzymał 120 tysięcy złotych, tłumaczka jego pracy Aleksandra Paszkowska otrzymała 25 tysięcy złotych. Pozostali finaliści z grupy autorów otrzymali po 15 tysięcy złotych, zaś autor przekładu (Wojciech Jędrak) – 8 tysięcy złotych.

Agnieszka Wyrwał, przewodnicząca Komisji Kultury i Promocji Miasta Rady m.st. Warszawy, w swoim wystąpieniu podkreśliła zaangażowanie władz miasta w wspieranie literatury i czytania.

„To dla mnie ogromny zaszczyt po raz kolejny uczestniczyć w gali Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego i gościć tak liczne grono autorów, autorek, tłumaczy, tłumaczek, wydawców oraz gości z Polski i zagranicy. Szczególne podziękowania kieruję do twórców nominowanych reportaży, którzy dzięki swojej wrażliwości, determinacji i odwadze pomagają nam lepiej rozumieć świat, odkrywając historie i tematy często pomijane lub trudne. Chciałabym także podkreślić, że Rada m.st. Warszawy niezmiennie wspiera literaturę, autorów i czytelnictwo, a Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego jest ważnym elementem tego zaangażowania"

– powiedziała Wyrwał.

Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego powstała z inicjatywy Rady m.st. Warszawy, która ustanowiła ją 14 stycznia 2010 roku. Od tamtego czasu przyznawana jest najlepszym książkom reporterskim podejmującym istotne problemy współczesności i pogłębiającym wiedzę czytelnika o świecie oraz różnych kulturach. Współorganizatorem konkursu jest redakcja Gazety Wyborczej, zaś patronat medialny obejmuje Radio TOK.FM. Szczegółowe informacje o dotychczasowych nominowanych, laureatach i samej nagrodzie dostępne są na stronie Kulturalna Warszawa oraz na profilu Nagrody w mediach społecznościowych.

Źródło: UM Warszawa