By pamięć nie zaginęła… Podsumowanie projektu poświęconego pruszkowskim Żydom zamordowanym w Treblince
Społeczność Szkoły Podstawowej nr 9 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Pruszkowie zakończyła realizację projektu „By nie zaginęła pamięć… – Pruszkowscy Żydzi zamordowani w Treblince". Inicjatywa edukacyjno-historyczna miała na celu przywrócenie pamięci o przedwojennych mieszkańcach miasta, którzy zostali zamordowani podczas II wojny światowej w obozie zagłady w Treblince. Projekt realizowany był w ramach programu edukacyjnego Żydowskiego Muzeum Galicja przy wsparciu finansowym Konsulatu Generalnego Stanów Zjednoczonych w Krakowie.
Zaangażowanie uczniów i nauczycieli pruszkowskiej szkoły w dokumentowanie i upamiętnianie losów żydowskich mieszkańców miasta sięgało głębiej niż tradycyjna lekcja historii. Działania realizowane w ramach projektu miały charakter edukacyjny, historyczny i społeczny zarazem, stanowiąc jednocześnie lekcję empatii i odpowiedzialności za budowanie lokalnej pamięci zbiorowej. To właśnie młodzież i kadra pedagogiczna stali się głównym siłą napędową całego przedsięwzięcia, które obejmowało szereg aktywności terenowych i warsztatów edukacyjnych.
Wśród wielu przeprowadzonych działań szczególne znaczenie miał spacer edukacyjny po cmentarzu żydowskim przy ul. Lipowej w Pruszkowie, zorganizowany dla pruszkowskich nauczycieli we współpracy z Muzeum Dulag 121. Przewodnikiem podczas tego spotkania był Marian Skwara, który przybliżył uczestnikom skomplikowaną historię społeczności żydowskiej zamieszkującej Pruszków przed wybuchem wojny. Jego opowieść pozwoliła nauczycielom lepiej zrozumieć kontekst projektu i znaczenie podejmowanych działań edukacyjnych.
Momentem szczególnie przełomowym dla młodzieży była wycieczka uczniów klas 7 i 8 do Muzeum Treblinka. Podczas tej wizyty uczestniczący w projekcie uczniowie mieli możliwość odczytania imion i nazwisk dawnych mieszkańców Pruszkowa, którzy zostali zamordowani w obozie zagłady. Nazwiska te odnaleźli dzięki „Księdze Imion", którą prowadzi Fundacja Pamięć Treblinki – inicjatywie dokumentującej ofiary tego obozu. Wyjazd do miejsca pamięci był dla młodzieży także okazją do dokładnego poznania terenu dawnego obozu i bezpośredniego skonfrontowania się z historyczną rzeczywistością.
Zwieńczeniem całorocznych działań było otwarte spotkanie dla pruszkowskich mieszkańców, które odbyło się na cmentarzu żydowskim. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych i instytucji wspierających projekt: Michał Landowski, Zastępca Prezydenta Miasta Pruszkowa, Marzanna Geisler, Naczelnik Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Pruszków, oraz Paweł Sawicki, członek Zarządu Fundacji „Pamięć Treblinki". To właśnie podczas tego spotkania uczniowie i wszyscy uczestnicy projektu głośno odczytali imiona i nazwiska pruszkowskich Żydów zamordowanych w Treblince, oddając w ten sposób hołd ofiarom Zagłady.
Podczas uroczystości ujrzała światło dzienne również specjalnie przygotowana ulotka, dokumentująca efekty działań edukacyjnych podjętych w ramach projektu. Publikacja ta stanowiła materiał upamiętniający, który będzie mogła poznać szersza publiczność. Warto dodać, że całe przedsięwzięcie pokazało, iż edukacja historyczna może być czymś znacznie więcej niż tylko przekazywaniem faktów i dat. Staje się ona budowaniem wrażliwości, kształtowaniem poczucia odpowiedzialności oraz tworzeniem przestrzeni do refleksji nad przeszłością własnego miasta.
Dzięki zaangażowaniu uczniów, nauczycieli, partnerów instytucjonalnych i samych mieszkańców Pruszkowa udało się stworzyć inicjatywę, która przywróciła godność dawnym mieszkańcom miasta. Historia pruszkowskich Żydów, którzy zginęli w Treblince, przestała być jedynie suchą faktą zapisaną w podręcznikach. Stała się żywą pamięcią, którą młode pokolenie przekaże dalej, gwarantując, że losy tych ludzi nigdy nie zostaną zapomniane.
Źródło: UM Pruszków
