Wspólnie zadbajmy o nasze zasoby wodne

Woda to zasób, od którego zależy praktycznie wszystko w naszym życiu – od codziennych potrzeb domowych, przez rolnictwo, aż po funkcjonowanie całej gospodarki. Choć wydaje nam się, że dostęp do niej jest oczywisty, coraz częściej mamy do czynienia z jej niedoborem. Mieszkańcy Piaseczna stają przed wspólnym wyzwaniem: suszą, niedostateczną retencją oraz wysokim śladem wodnym. Gmina Piaseczno podejmuje działania na rzecz oszczędzania wody i zwiększenia jej zdolności do zatrzymywania – program „Piaseczno łapie deszcz" oferuje mieszkańcom dofinansowanie na tego typu inwestycje.

Zjawisko suszy ma daleko idące skutki, które odczuwają wszyscy mieszkańcy, nieraz nieświadomie. Przekłada się ono na wzrost kosztów utrzymania gospodarstw domowych i degradację stanu środowiska naturalnego. Susza to długotrwały niedobór opadów, który najpierw ogranicza dostępność wody dla roślin, następnie powoduje obniżenie poziomu wód gruntowych i powierzchniowych, a w konsekwencji grozi ograniczeniem dostępu do wody pitnej. Efekty są poważne: cierpią rośliny i zwierzęta, dostęp do wody staje się przedmiotem konfliktów społecznych, traci rolnictwo i gospodarka. Długotrwały brak opadów, wysokie temperatury i szybkie odparowanie sprawiają, że gleba wysycha, poziom wód gruntowych spada drastycznie, a rośliny mają utrudniony rozwój. W praktyce oznacza to spadek plonów i wyższe ceny żywności, wyższe koszty utrzymania zieleni w miastach, zwiększone ryzyko pożarów, a czasem nawet zagrożenie dla możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb bytowych.

Zmienia się też charakter samych opadów – to jeden z paradoksów współczesnych zmian klimatu. Roczne sumy opadów jak dotąd nie zmieniają się istotnie, jednak rodzaj opadów i ich rozkład w sezonie ulegają znacznym przeobrażeniom. Opadom długotrwałym, równomiernym o umiarkowanej intensywności coraz częściej towarzyszą opady nawalne i gwałtowne, których duża część nie zdąży wsiąknąć w grunt, lecz szybko spływa po powierzchni terenu w stronę kanałów, rowów i rzek – szczególnie na terenach utwardzonych lub skanalizowanych. Równie ważna zmiana to znacznie mniejsza ilość opadów śniegu. Jest to oppad niezwykle skuteczny w odnawialaniu zasobów wód podziemnych, ponieważ występuje zimą, gdy parowanie jest niskie. Naprzemienne zamarzanie i tajanie umożliwia powolne wsiąkanie opadu w glebę i głębsze struktury geologiczne. Dane klimatyczne już teraz jednoznacznie wskazują, że w Polsce susze są częstsze niż kilkadziesiąt lat temu, są głębsze, a ich początek przesunął się na wcześniejsze miesiące roku.

Naukowcy rozróżniają kilka rodzajów suszy, każdy będący kolejnym stadium pogłębiającego się niedoboru wody: suszę atmosferyczną, rolniczą (glebową), hydrologiczną i hydrogeologiczną. Zwiększony pobór wody, na przykład dla potrzeb rolnictwa, będzie w przyszłości towarzyszył mniejszej odnawialności zasobów wodnych – prognozy są niepokojące. Jednak jest rozwiązanie: retencja, czyli zdolność do okresowego zatrzymywania wody. Ochrona ilościowa zasobów wodnych realizowana jest wtedy, gdy szybki spływ powierzchniowy zostaje zastąpiony przez powolny odpływ gruntowy. Retencja pozwala na złagodzenie skutków suszy poprzez zasilanie zasobów wodnych, a jednocześnie zmniejsza ryzyko powodziowe poprzez ograniczenie spływu powierzchniowego do rzek. Kluczowe jest, aby jak najwięcej wody opadowej pozostało w miejscu, gdzie spadła, zamiast szybko odpływać do kanalizacji.

Na praktycznym poziomie oznacza to szereg działań, które mogą podejmować zarówno samorząd, jak i poszczególni mieszkańcy. Co ciekawe, zwiększanie zawartości materii organicznej w glebie zaledwie o jeden procent powoduje wzrost retencji o 150–250 tysięcy litrów wody na hektar – jest to argument, aby dwukrotnie zastanowić się zanim zbierze się liście do worków. Postępując w ten sposób, pozbawiamy glebę składników odżywczych i pozbawiam małe stworzenia warunków do życia. Retencja na poziomie działki, osiedla czy nawet ulicy daje bardzo dużo, jeśli zsumujemy liczne drobne działania. Ich skuteczność jest tym większa, im bardziej rozproszone są poszczególne inwestycje. Mieszkańcy Piaseczna mogą otrzymać dofinansowanie dla takich przedsięwzięć w gminie w ramach programu „Piaseczno łapie deszcz".

Suszy towarzyszącej wzrost ryzyka pożarów, szczególnie w lasach. Dane na temat zagrożenia pożarem dostępne są na stronie Banku Danych o Lasach, a w zależności od stopnia zagrożenia obowiązują określone obostrzenia. Lasy są dostępne dla wszystkich mieszkańców – gwarantuje to ustawa o lasach. Jednak w szczególnych przypadkach nadleśniczy może wprowadzić okresowy zakaz wstępu do lasu na administrowanym terenie, zawsze w celu ochrony przyrody lub zapewnienia bezpieczeństwa ludziom. Zgodnie z ustawą o lasach zakaz wstępu może wprowadzić wyłącznie właściwy terytorialnie nadleśniczy – nie ma prawnej możliwości, by zakaz wprowadził ktoś inny, na przykład premier, minister czy wojewoda, ani dla innego niż nadleśnictwo obszaru, takiego jak całe województwo. Nadleśniczy może wprowadzić zakaz wstępu do lasu państwowego, gdy zagrożenie pożarem jest znaczące lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia ludzi. Ważne jest, że zakaz może być wprowadzony wyłącznie na czas określony, to znaczy do konkretnego dnia – nie można go wprowadzić na czas nieokreślony lub „do odwołania".

Zasady bezpieczeństwa obowiązują zawsze na terenie lasów i w ich bezpośrednim sąsiedztwie: nie wolno używać ognia w lesie, wypalać traw, rozpalać ognisk ani grillować poza wyznaczonymi miejscami. Ograniczenia wprowadzane są dopiero wtedy, gdy zagrożenie pożarowe się pogłębia lub pojawia się bezpośrednie niebezpieczeństwo. W naszym regionie często pojawia się problem wypalania traw, które mogą błyskawicznie przenosić ogień na lasy i zabudowania – sucha pogoda i wiatr znacząco zwiększają to ryzyko. Ściółka leśna w takich warunkach jest wysuszona i łatwopalna, pożary rozprzestrzeniają się szybko. Służby ratunkowe nie są w stanie zapobiec pożarom same ani zawsze szybko je zauważyć, dlatego odpowiedzialność spoczywa na nas wszystkich. Jeśli zauważymy ogień w lesie lub łamanie zasad bezpieczeństwa, powinniśmy niezwłocznie alarmować służby dzwoniąc na numer 112.

Ochrona zasobów wodnych to nie zadanie dla administracji czy samego samorządu – to wspólny obowiązek całej społeczności: mieszkańców, rolników i władz lokalnych. Świadome działania na rzecz zwiększenia retencji, oszczędzania wody i bezpieczeństwa lasów mogą znacząco ograniczyć skutki suszy, poprawić wykorzystanie wody i zadbać o przyszłość kolejnych pokoleń. Więcej informacji na temat ochrony zasobów wodnych można znaleźć na stronie www.stopsuszy.pl.

Źródło: UM Piaseczno