Rocznicowa ekspozycja na Pl. Narutowicza

Na płockim Placu Narutowicza, u podnóża Pomnika Obrońców Płocka, trwa wystawa poświęcona jednym z najważniejszych protestów społecznych w Polsce czasów komunizmu. Do końca czerwca mieszkańcy miasta mogą oglądać ekspozycję „Krok ku wolności. Protesty robotnicze w czerwcu 1976 r.", przygotowaną przez Instytut Pamięci Narodowej. Dwunastoplanszowa prezentacja przywołuje przyczyny, przebieg i konsekwencje wydarzeń, których pięćdziesięcioletnią rocznicę Płock obchodzi w tym roku.

Wystawa trafiła do Płocka dzięki współpracy z Oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie oraz delegaturą IPN w Radomiu, która włączyła się w obchody Płockiego Czerwca'76. Ekspozycja ustawiona została w symbolicznym miejscu – obok Pomnika Obrońców Płocka, który upamiętnia heroiczną obronę miasta w roku 1920, kiedy to mieszkańcy i harcerze wspólnie z Wojskiem Polskim odparli bolszewickich najeźdźców. Historia te łączy wspólny temat oporu – oporu przeciwko zewnętrznym wrogom niegdyś, a siedemdziesiąt lat później oporu społecznego wobec władzy totalitarnej.

Podczas inauguracji wystawy prezydent Płocka Andrzej Nowakowski podkreślił znaczenie tego przedsięwzięcia.

„Spotykamy się obok pomnika, który upamiętnia bohaterską obronę Płocka w 1920 r., kiedy ludność cywilna, kobiety, harcerze wspólnie z Wojskiem Polskim odparli bolszewickich najeźdźców. Rok później marszałek Józef Piłsudski odznaczył nasze miasto Krzyżem Walecznych i nadał mu tytuł 'Miasta Bohatera'. W tym roku obchodzimy 50. rocznicę protestów robotniczych z czerwca 1976 r., które były jednymi z wielu protestów społecznych przeciwko władzy komunistycznej"

Czerwiec 1976 roku to miesiąc, który zmienił świadomość społeczną w Polsce. Strajki i protesty wybuchły wówczas w odpowiedzi na ogłoszone przez komunistyczne władze podwyżki cen żywności. Proponowane przez rząd „rekompensaty" miały złagodzić wpływ na domowe budżety, jednak były one strukturalnie niesprawiedliwe – korzystały przede wszystkim zarabiającym najwięcej, czyli kadrze dyrektorskiej i działaczom partyjnym wysokiego szczebla. Ta decyzja okazała się iskrą, która zapaliła społeczne niezadowolenie nagromadzone przez lata komunistycznego reżimu.

Skalę protestu obrazują drażące oczy statystyki. W strajkach i demonstracjach uczestniczyło między 70 a 80 tysięcy Polaków. Działania objęły 112 zakładów pracy rozsianychw 24 z 49 istniejących wówczas województw. Jednak za symbole Czerwca'76 uważa się przede wszystkim trzy miasta: Radom, Ursus i Płock – to tutaj protesty przybrały największą skalę i były najbardziej zdecydowane.

Represje, jakie spadły na uczestników protestów, były surowe. W Radomiu – epicentrum ruchu – zginęły dwie osoby. Ogółem podczas protestów władze zatrzymały ponad 850 osób – w samym Radomiu 634, w Ursusie 142, a w Płocku 55. Skazani ukarani zostali rygorystycznie: 300 osób otrzymało wyroki więzienia sięgające 10 lat, a 402 osoby ukarane aresztami i grzywnami. Represje ekonomiczne były równie dotkliwe – pracę straciło kilka tysięcy robotników, którzy ośmielili się zbuntować.

W pomocy ofiarom represji uczestniczył wyłaniający się wtedy opór zorganizowany. Utworzony został wówczas Komitet Obrony Robotników – организacja, która stała się manifestacją solidarności społecznej. Jego działalność obejmowała wsparcie finansowe i organizacyjne rodzin aresztowanych i skazanych. W samym Płocku z pomocy komitetu skorzystało 33 rodziny, podczas gdy w całym kraju liczba ta sięgnęła około 600 rodzin. To pokazuje, jak głębokie były rany zadane społeczeństwu przez represyjną odpowiedź władz.

Płocka rocznicowa wystawa stanowi kontynuację edukacji historycznej w mieście. Już kilkakrotnie ekspozycje poświęcone Czerwcowi'76 gościły w przestrzeni publicznej miasta, a obecna prezentacja z zasobów IPN wzbogaca ofertę edukacyjną dostępną dla mieszkańców. Możliwość obejrzenia wystawy na takim widocznym i zasadniczym miejscu – u podnóża pomnika – sprawia, że refleksja nad przeszłością staje się częścią codziennego spaceru po mieście, częścią publicznego dyskursu.

Historia protestów z czerwcą 1976 roku pozostaje ważnym punktem odniesienia dla rozumienia polskiego oporu wobec komunizmowi. Pokazuje, jak pracownicy fabryk, robotnicy z taśm produkcyjnych, zwykli ludzie znaleźli w sobie odwagę, by powiedzieć „nie" systemowi, który ich uciskał. Choć represje były surowe, a porażka militarna, to jednak te protesty wpisały się na trwałe w zbiorową pamięć narodu jako przejaw godności i sprzeciwu. Wystawę na Placu Narutowicza można oglądać do końca czerwca.

Źródło: UM Płock