Niewidoczni bohaterowie codzienności - strażnicy sieci

Gdy z kranu przestaje płynąć woda albo pojawia się problem z kanalizacją, przypominamy sobie o pracy Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Sochaczewie. Tymczasem pracownicy Działu Eksploatacji ZWiK dbają o funkcjonowanie infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej każdego dnia, niezależnie od warunków pogodowych. W rozmowie z Pawłem Orlikowskim, kierownikiem tego działu, poznajemy kulisy pracy, którą mieszkańcy miasta rzadko dostrzegają.

Dział Eksploatacji Zakładu Wodociągów i Kanalizacji zajmuje się zadaniami, które można opisać jednym zdaniem – naprawa, budowa i podłączanie infrastruktury. Jak tłumaczy Paweł Orlikowski, jego zespół odpowiada za bieżące utrzymanie sieci kanalizacyjnej i wodociągowej, usuwanie awarii oraz wykonywanie nowych odcinków sieci i przyłączy. Pracę dzieli się między specjalistów różnych branż.

„Cześć brygady zajmuje się bieżącą eksploatacją sieci kanalizacyjnej wraz z przepompowniami i tłoczniami przy użyciu specjalistycznego sprzętu jak pojazdy ssąco-płuczące. Zajmujemy się również bieżącą wymianą wodomierzy, usprawnieniem zasuw czy dokonujemy wymiany hydrantów"

– wylicza kierownik.

Aby efektywnie wykonywać swoje obowiązki, Dział Eksploatacji dysponuje nowoczesnym i zróżnicowanym parkiem maszynowym. W wyposażeniu znajdują się dwa pojazdy specjalistyczne asenizacyjno-płuczące, pojazdy dostawcze oraz dwie koparko-ładowarki. Szczególnie przydatna w terenie okazuje się minikoprarka, która umożliwia pracę w trudno dostępnych miejscach – na wąskich działkach czy w pasach drogowych. Spółka dysponuje też dwiema wywrotkami, w tym jedną nową ciężarówką Renault o ładowności do 10 ton, wyprodukowaną w 2025 roku. W codziennej pracy pracownicy korzystają także z wielu innych urządzeń: zagęszczarek, agregatów prądotwórczych, pomp czy sprzętu do wykonywania przecisków pod drogami.

Pozytywnym znakiem dla mieszkańców Sochaczewa są zmniejszające się liczby awarii infrastruktury. Dane z ostatniej dekady przynoszą uspokajającą wiadomość – liczba awarii spadła niemal trzykrotnie, z około 60–70 do zaledwie 20–25 przypadków rocznie. Część tego spadku przypadającego na przyłącza wodociągowe leży w gestii właścicieli nieruchomości, jednak większość ulepszeń wynika z działań ZWiK. Kierownik Orlikowski wyjaśnia, że awaryjność sieci zależy od trzech czynników: technologii wykonania, wieku rur oraz warunków atmosferycznych.

„Najtrudniejszym sprawdzianem dla infrastruktury jest zima. To właśnie wtedy dochodzi do blisko 70% wszystkich awarii. Gdy temperatura spada poniżej –15°C, grunt zaczyna intensywnie pracować, co generuje ogromne naprężenia w sieci"

.

Sukcesywna modernizacja infrastruktury bezpośrednio wpływa na zmniejszenie liczby wycieków. ZWiK regularnie wymienia starsze odcinki sieci na nowe, co przekłada się na większą niezawodność całego systemu. Najczęstsze awarie, z którymi borykają się pracownicy, to poprzeczne pęknięcia rur – jednocześnie uważa się je za stosunkowo łatwe do naprawienia. W takich przypadkach pracownicy zakładają specjalne opaski naprawcze wykonane ze stali nierdzewnej z gumową wkładką uszczelniającą w środku.

„Nakładamy je na uszkodzony odcinek rury i skręcamy śrubami – takie rozwiązanie bardzo skutecznie zatrzymuje wyciek"

.

Sieć infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej, którą zarządza ZWiK, jest imponująca pod względem rozmiarów. Spółka posiada 178,3 km sieci kanalizacji sanitarnej i 154,9 km sieci wodociągowej – liczby dotyczą głównych magistral bez przyłączy do posesji. Stan techniczny tej infrastruktury jest zróżnicowany. W ostatnich kilkunastu latach powstało wiele nowych odcinków sieci, szczególnie przy nowych osiedlach, dzięki czemu są one znacznie mniej awaryjne niż starsze fragmenty.

Pytanie o to, czy trudniej radzić sobie z jedną dużą awarią czy kilkoma mniejszymi jednocześnie, ujawnia praktyczne doświadczenie kierownika.

„Gdybym miał wybierać, wolałbym jedną większą awarię. Przy kilku jednoczesnych zdarzeniach w różnych częściach miasta pojawia się problem z przejazdem sprzętu i ludzi"

– mówi Orlikowski. Dodaje jednak, że jeśli chodzi o sam czas usunięcia usterki, prace przy mniejszych średnicach rur są po prostu łatwiejsze.

Zapewnienie ciągłości dostaw wody wymaga odpowiedniego przygotowania i systemu bezpieczeństwa. Dwie stacje uzdatniania wody obsługujące Sochaczew są wyposażone w agregaty prądotwórcze, co oznacza, że przerwy w dostawie energii nie stanowią większego problemu. Największym wyzwaniem pozostaje szybkie usunięcie awarii.

„Mamy wypracowane schematy działania i dobrze znamy sieć, ale nie zawsze da się przewidzieć wszystkie potrzeby materiałowe. Trzeba pamiętać, że dla zapewnienia ciągłości dostaw pracujemy w systemie ciągłym. Nie można zatrzymać procesu uzdatniania wody czy oczyszczania ścieków"

.

Dział Eksploatacji ściśle współpracuje z Miejską Oczyszczalnią Ścieków, która stanowi niezbędny element systemu infrastruktury komunalnej. Każdego dnia do oczyszczalni trafia około czterech tysięcy metrów sześciennych ścieków z sieci kanalizacyjnej. Proces oczyszczania przebiega w kilku etapach. Najpierw ścieki wpływają do pompowni głównej, a następnie do hali krat, gdzie zatrzymywane są większe zanieczyszczenia stałe. Kolejnym etapem jest piaskownik, w którym oddzielany jest piasek. Następnie ścieki trafiają do reaktora biologicznego – serca oczyszczalni – gdzie zachodzi redukcja związków azotu i fosforu. Powstający w procesie osad częściowo wraca do obiegu technologicznego, część jest odwadniana za pomocą prasy, a pozostały osad nadmierny trafia do hali magazynowej.

Ilość osadu powstającego w procesie oczyszczania jest znaczna – dziennie może to być nawet 20 ton. Osad jest następnie transportowany na kompostowanie lub wykorzystywany w rolnictwie. Ten aspekt działalności ZWiK pokazuje, jak zabudowany system infrastruktury komunalnej wymaga całościowego podejścia do zagospodarowania wszystkich materialów.

Kontrola jakości wody w sieci jest priorytetem dla Zakładu. Woda produkowana przez ZWiK oraz proces oczyszczania ścieków są monitorowane za pomocą specjalistycznych układów automatyki, ale również poprzez badania laboratoryjne.

„Nasze laboratorium spełnia wszystkie wymaganymi przepisami pozwoleniami i posiada certyfikat PCA"

– informuje kierownik. W różnych punktach miasta kilka razy w miesiącu pobierane są próbki wody i poddawane analizie dla sieci wodociągowej. Na bieżąco przeprowadzane są badania ścieków surowych i oczyszczonych oraz sprawdzana jest kondycja osadu czynnego, czyli mikroorganizmów pracujących w oczyszczalni. Również po zakończeniu inwestycji związanych z modernizacją lub przebudową sieci woda jest nieustannie monitorowana.

Straty wody w systemie infrastruktury są, zdaniem kierownika Orlikowskiego, niewielkie w normalnych warunkach i pojawiają się głównie w przypadku awarii.

„Pamiętam sytuację sprzed lat, gdy woda z uszkodzonej rury wpływała do kanalizacji – mieszkańcy zgłaszali wtedy spadki ciśnienia. Po zlokalizowaniu przecieku problem został szybko usunięty"

. Zauważa również, że kiedyś zdarzały się przypadki kradzieży wody, ale odkąd standardem stały się wodomierze radiowe, takie sytuacje praktycznie zniknęły.

„Każda próba ingerencji w urządzenie jest dla nas widoczna"

.

To, czego mieszkańcy niekoniecznie dostrzegają w pracy ZWiK, stanowi istotę funkcjonowania całego systemu. Kierownik Orlikowski wskazuje na kilka aspektów, które umykają uwadze publiczności.

„Mieszkańcy często oceniają ZWiK przez pryzmat rachunków lub chwilowych utrudnień. Rzadko jednak dostrzegają trud fizycznej pracy. Ludzie chcą, by woda wróciła do kranu natychmiast. Mało kto widzi naszych pracowników, którzy w różnych warunkach pogodowych takich jak deszcz, mróz są obecni przy usuwaniu awarii"

.

Brak dostrzegania pracy infrastruktury komunalnej wynika z jej niezawodności – gdy wszystko funkcjonuje prawidłowo, system pozostaje niewidoczny. Nawet jeśli na co dzień mieszkańcy nie widzą strażników sieci, oni czuwają, aby codzienność przebiegała bez zakłóceń. Innym aspektem jest fakt, że mieszkańcy często zapominają o wygodzie, jaką daje podłączenie do sieci kanalizacyjnej czy wodociągowej. To właśnie pracownicy Działu Eksploatacji Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Sochaczewie sprawiają, że ta wygoda pozostaje dostępna każdego dnia.

Źródło: UM Sochaczew