Krajowy etap starań o wpis Żyrardowa na Listę UNESCO na końcu

Żyrardów przechodzi na finisz krajowego etapu starań o wpisanie na Światową Listę Dziedzictwa UNESCO. Podczas spotkania w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dniu 10 czerwca Prezydent Miasta Lucjan Krzysztof Chrzanowski i koordynator starań Maria Badeńska-Stapp przekazali uzupełnioną wersję wniosku „Żyrardów – europejskie dziedzictwo przemysłu lniarskiego" Bożenie Żelazowskiej, Generalnemu Konserwatorowi Zabytków i Sekretarzowi Stanu w Ministerstwie. Dokument trafił do Krajowej Listy Informacyjnej (Tentative List Submission Format), co stanowi znaczący krok naprzód w skomplikowanej procedurze UNESCO.

Perspektywa wpisania Żyrardowa na światową listę dziedzictwa otwiera szerokie możliwości dla miasta, zarówno jeśli chodzi o rozwój gospodarczy, jak i ochronę unikatowego dziedzictwa kulturowego. Decyzja ta nie przyszła nagle – pod koniec 2025 roku Komitet ds. Światowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce działający przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego rekomendował Żyrardów jako europejskie dziedzictwo przemysłu lniarskiego do ujęcia na krajowej liście informacyjnej. Na tej liście znalazły się również trzy inne obiekty: meczety i mizary w Kruszynianach i Bohonikach oraz Opactwo Benedyktynów w Tyńcu.

Podczas rozmowy z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego kluczową rolę odegrała deklaracja wsparcia dla kandydatury Żyrardowa.

Choć droga przed nami jeszcze długa, bo procedura wpisu jest niezwykle skomplikowana, to mamy powody, by pozytywnie patrzeć w przyszłość, gdyż jesteśmy już na finiszu krajowego etapu – powiedział Prezydent Lucjan Krzysztof Chrzanowski. Podczas spotkania otrzymaliśmy od Pani Minister deklarację wsparcia dla naszej kandydatury! To ogromny krok naprzód!

Warto dodać, że droga do tego momentu nie była łatwa. Komitet do. Światowego Dziedzictwa dostrzegł w żyrardowskich zabytkach wyjątkową uniwersalną wartość (OUV), autentyczność i integralność. W uzasadnieniu rekomendacji wskazano na zidentyfikowane atrybuty żyrardowskich obiektów i zespołów zabytkowych, które spełniają kryteria ustalone przez Komitet do budowania reprezentatywnej, zrównoważonej i wiarygodnej listy światowego dziedzictwa. Komitet podkreślił również gotowość zarządców zabytków do podjęcia prac nad przyszłą nominacją.

Po pozytywnej rekomendacji Komitetu, Miasto Żyrardów przekazało projektę wniosku w formie oficjalnej. W pierwszym kwartale 2026 roku Departament Ochrony Zabytków MKiDN przygotował uwagi do tego dokumentu. Uwagi ministerstwa skupiały się przede wszystkim na konieczności zwrócenia większej uwagi na walory żyrardowskiego przemysłowego krajobrazu kulturowego oraz typologię zabudowy. Prezydent powołał wówczas zespół zadaniowy, który pracował wraz z ekspertami wspierającymi kandydaturę Żyrardowa. Zespół dopracował formularz aplikacyjny, w pełni uwzględniając wskazania ministerstwa.

Ukoronowaniem intensywnej pracy było właśnie to spotkanie z 10 czerwca, podczas którego przekazano formularze aplikacyjny Generalnemu Konserwatorowi Zabytków.

Mamy nadzieję, że niezwłocznie po akceptacji zapisów wniosku i jego przetłumaczeniu na język angielski, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działające w imieniu Państwa Polskiego, wpisze kandydaturę Żyrardowa na Krajową Listę Informacyjną – podsumował Prezydent Lucjan Krzysztof Chrzanowski. Wierzymy, że nastąpi to jeszcze w tym roku, szczególnie że Pani Minister zadeklarowała wsparcie dla naszej kandydatury.

Jeśli ministerstwo dokona wpisu kandydatury Żyrardowa na Krajową Listę Informacyjną – a wszystko wskazuje, że taka przesłanka istnieje – zamknięty zostanie krajowy etap starań. To będzie dopiero początek kolejnego, międzynarodowego etapu procedury przed UNESCO. Wpisanie na listę światowego dziedzictwa to dla miast potężny instrument służący ochronie i promocji ich zasobów kulturowych, a jednocześnie dodatkowy magnes dla turystów i inwestorów zainteresowanych specjalistycznym turystyką dziedzictwa kulturowego.

Źródło: UM Żyrardów