Czerniak uwielbia brąz…
12 maja obchodzimy Europejski Dzień Walki z Czerniakiem – dzień, który przypomina o zagrożeniu związanym z jednym z najniebezpieczniejszych nowotworów skóry. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia statystyki są alarmujące: w 2022 roku na całym świecie wykryto ponad 1,5 miliona przypadków raka skóry, w tym około 330 tysięcy czerniaków. W Polsce sytuacja nie wygląda lepiej – lekarze notują rocznie 2,5 do 3 tysięcy nowych zachorowań, a połowa z nich wykrywana jest już w stadium zaawansowanym lub rozsianym.
Czerniak to nowotwór złośliwy skóry charakteryzujący się bardzo dynamicznym wzrostem. Powstaje z melanocytów, czyli komórek wytwarzających melaninę – pigmentu odpowiedzialnego za ciemnienie się skóry pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. To promieniowanie pochodzi zarówno ze słońca, jak i z urządzeń w solariach. Choć czerniak najczęściej rozwija się na powierzchni skóry, może pojawić się również w obrębie ust, nosa czy gałki ocznej. Wbrew powszechnym wyobrażeniom, czerniak skóry może rozwinąć się u każdego człowieka, jednak zagrożenie wcale nie rozkłada się równomiernie.
Polacy mają szczególne powody do czujności. Ze względu na jasną karnację, tzw. fototyp 1 lub 2, są narażeni na czerniaka w dużym stopniu. Ryzyko wzrasta znacznie u osób o jasnych włosach (rudych lub blond), błękitnych oczach oraz licznych piegach. Zagrożenie jest też wyższe u tych, którzy mają dużą liczbę znamion barwnikowych, zwłaszcza w miejscach podlegających drażnieniu, oraz u osób, które w dzieciństwie doznały poparzeń słonecznych. Dodatkowe czynniki ryzyka to codzienne przebywanie w pełnym słońcu powyżej godziny dziennie, predyspozycje rodzinne – gdy w rodzinie występowały przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry – a także regularne korzystanie z solarium.
Skala zjawiska na Mazowszu wskazuje na stały przyrost liczby pacjentów borykających się z tym nowotworem. Jak informuje Piotr Kalinowski z Zespołu Komunikacji Społecznej i Promocji mazowieckiego Narodowego Funduszu Zdrowia:
„W 2023 roku z systemu ochrony zdrowia na Mazowszu korzystało 1258 pacjentów z rozpoznanym czerniakiem. W 2024 roku takich pacjentów było 1283, a w roku minionym 1292". Tendencja wzrostowa nie jest kwestią lokalną – szacunki pokazują, że liczba czerniaków podwaja się co 10 lat na całym świecie. Warto dodać, że czerniak częściej diagnozuje się u mężczyzn niż u kobiet, choć zróżnicowanie to zależy od regionu świata.
Jak zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania? Specjaliści rekomendują kilka konkretnych działań. Przede wszystkim warto raz w miesiącu dokładnie oglądać swoją skórę i obserwować, czy znamiona nie zmieniają się lub czy nie pojawiają się nowe. Jeśli coś nas zaniepokoi, należy niezwłocznie zgłosić się do dermatologa lub chirurga-onkologa – im wcześniej, tym lepiej dla szans na skuteczne leczenie. Profilaktyka to też unikanie słońca w godzinach 11.00–16.00, czyli w momencie, gdy promienie UV są najintensywniejsze. Równie ważne jest zrezygnowanie z korzystania z solarium, gdzie ekspozycja na sztuczne promieniowanie ultafioletowe może być jeszcze bardziej niebezpieczna niż naturalne światło słoneczne.
Źródło: UM Płock
